پزشکیسلامت

شیمی درمانی چیست؟ + اهداف و نحوه انجام شیمی درمانی

شیمی درمانی به عنوان یک درمان سیستمیک در نظر گرفته می شود. زیرا با این روش داروها در سراسر بدن حرکت می کنند و می توانند سلول های سرطانی را که به قسمت هایی از بدن بسیار دور از تومور اصلی (اولیه) گسترش یافته اند، از بین ببرند. در ادامه مقاله به بررسی مختصری درباره اهداف و نحوه انجام شیمی درمانی می پردازیم، جهت کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه باشید:

فهرست مطالب

شیمی درمانی چیست؟

به استفاده از هر دارویی برای درمان هر بیماری، شیمی درمانی اطلاق می شود. اما از نظر بیشتر مردم، کلمه “شیمی درمانی” به معنی داروهایی است که برای درمان سرطان استفاده می شود. این روش های درمانی از روش هایی مانند: جراحی و پرتو درمانی متفاوت است.

انواع راه های درمان سرطان

اطلاعات زیر شیمی درمانی سنتی یا استاندارد را توصیف می کند. داروهای دیگری نیز وجود دارد که به روش های مختلفی برای درمان سرطان استفاده می شود. از جمله:

  1. هورمون درمانی
  2. درمان هدف مند ( استفاده از داروهای خاص تنها جهت از بین بردن سلول های سرطانی).
  3. ایمونو تراپی (استفاده از داروهایی که به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می کند تا با سرطان مقابله کند).
  4. پرتو درمانی (از تابش پرتو های گاما یا ایکس و یا ذرات شتاب ‌دار برای از بین بردن سلول‌های تومور در منطقه خاصی از بدن استفاده می‌شود).
  5. جراحی (در این روش قسمتی از بدن که تومور سرطانی در آنجا رشد یافته است، برداشته می شود).

آیا انجام شیمی عوارض جانبی دارد؟

از گذشته تا کنون شیمی درمانی برای بیماران سرطانی همواره عوارض زیادی به همراه داشته است. بنابراین استفاده از طب سنتی در کنار روش های جدید پزشکی می‌تواند در رفع عوارض و بهبود کیفیت زندگی آن ها بسیار موثر واقع شود.

عوارض شیمی درمانی

*** بیشتر بدانید: عوارض شیمی درمانی بر پوست و مو + روش های درمان و پیشگیری

نکته: یک زمان طلایی برای درمان بسیاری از بدخیمی‌ها وجود دارد که به تاخیر افتادن تشخیص بیماری در طول عمر فرد تاثیرگذار است.

اهداف درمان سرطان با شیمی درمانی

سرطان هم مانند سایر بیماری ها از لحاظ نوع و شدت، انواع مختلفی دارد. بنابراین پزشک براساس نوع و شدت سرطان تصمیم می گیرد که شخص بیمار، با چه هدفی (بهبود، کنترل و یا تسکین) شیمی درمانی را آغاز کند. اکثر پزشکان از شیمی درمانی با هدف “بهبود” استفاده نمی کنند، بیشتر مد نظرشان کنترل و تسکین بیماری است. سه هدف اصلی برای شیمی درمانی در درمان سرطان وجود دارد، عبارت اند از:

  1. بهبود
  2. کنترل
  3. تسکین

همانطور که گفته شد شیمی با سه هدف بهبود، کنترل و تسکین انجام می شود. در ادامه به توضیح مختصری درباره هر کدام می پردازیم:

1- بهبود

معمولاً پزشکان از شیمی درمانی جهت کنترل و تسکین استفاده می کنند. تنها در صورتی که بیماری وارد مرحله پیشرفته تری نشده باشد، پزشک با هدف بهبود سرطان، از شیمی درمانی استفاده می کند. به این معنی که سرطان از بین می رود و بر نمی گردد. اما در مورد نتیجه قطعی، معمولاً سال ها طول می کشد تا بدانیم آیا سرطان فرد واقعاً بهبود یافته است یا خیر.

درمان سرطان با شیمی درمانی

2- کنترل

در بسیاری از موارد، سرطان به طور کامل از بین نمی رود، بلکه می توان به عنوان یک بیماری مزمن مانند: بیماری قلبی یا دیابت آن را کنترل کرد. بنابراین در صورت عدم امکان بهبود سرطان، می توان از شیمی برای کوچک کردن تومور ها و جلوگیری از رشد و گسترش آن استفاده کرد.

با کنترل سرطان شخص می تواند عمر طولانی تری داشته باشد و از زندگی لذت ببرد. در مواردی نیز، سرطان ممکن است برای مدتی از بین برود. اما احتمال دارد، دوباره بازگردد.

3- تسکین

هنگامی که سرطان در مرحله پیشرفته باشد، احتمالاً قابل کنترل نیست. بنابراین در این مرحله از شیمی درمانی با هدف تسکین علائم استفاده می شود. به این عمل تسکین، شیمی درمانی تسکینی یا درمان با قصد تسکین گفته می شود. استفاده از شیمی درمانی در این مرحله می تواند به بهبود کیفیت زندگی فرد کمک کند و فرد احساس بهتری داشته باشد.

به عنوان مثال: در صورتی که رشد تومور باعث فشار و درد بیمار شود. در این مرحله از شیمی درمانی جهت توقف رشد تومور و کوچک شدن آن استفاده می کنند. بنابراین با توقف رشد بی رویه تومور و کوچک تر شدن آن توسط شیمی درمانی، علائم کاهش یافته و بیمار احساس بهتری داشته و درد کمتری احساس خواهد کرد.

مراقبت تسکینی

مهم است که بدانید درمانی که برای کاهش علائم استفاده می شود، مراقبت تسکینی نامیده می شود. به عنوان مثال: درمان های ضد تهوع یا داروهای ضد درد تسکین دهنده هستند و می توانند در تمام مراحل درمان استفاده شوند.

پیامد های ناخوشایند، عدم درک اهداف درمان با شیمی درمانی

امید بسیاری از افراد مبتلا به سرطان بهبود آن است. بنابراین اکثر بیماران سرطانی بر خلاف پزشکان با هدف بهبود، شیمی درمانی را آغاز می کنند. متاسفانه بیماران همیشه با این هدف نتیجه نمی گیرند و پس از گذشت مدتی، از شیمی درمانی نا امید می شوند و در پی آن دچار افسردگی می شوند.

بنابراین جهت پیشگیری از پیامدهای ناخوشایند، درک اهداف درمان هنگام تصمیم گیری در مورد درمان سرطان بسیار مهم است. اگر پزشک، استفاده از شیمی درمانی را به عنوان گزینه ای برای درمان سرطان انتخاب کرده است، سعی کنید درک کنید که این درمان با چه هدفی است؟ آیا آغاز شیمی درمانی جهت بهبود است یا جهت کنترل و تسکین سرطان.

عدم درک اهداف درمان با شیمی درمانی موجب افسردگی می شود.

*** بیشتر بدانید: تاثیر افسردگی بر سلامت بدن

آیا بیمار می تواند همزمان با شیمی درمانی از روش های دیگر درمان نیز بهره مند شود؟

گاهی اوقات نیز، شیمی درمانی با جراحی یا پرتو درمانی یا هر دو مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین با دارو های دیگر مانند: درمان هدفمند، هورمون درمانی یا ایمونو تراپی نیز استفاده می شود.

آیا استفاده هم زمان از دارو های مختلف در درمان سرطان موثر است؟

بعضی اوقات شیمی درمانی، تنها درمانی است که بیمار برای درمان سرطان نیاز دارد و با یک داروی شیمیایی قابل درمان است. اما جهت دریافت نتیجه بهتر اغلب چندین دارو با هم استفاده می شود.

بنابراین دارو های مختلفی که به روش های مختلف کار می کنند، می توانند با همکاری یکدیگر، سلول های سرطانی بیشتری را از بین ببرند. این همچنین می تواند به کاهش احتمال مقاومت سرطان در برابر هر داروی شیمیایی کمک کند.

استفاده هم زمان چند نوع دارو

برنامه ریزی برای درمان های شیمی درمانی

شخص بیمار و پزشک (سرطان شناس) تصمیم خواهند گرفت که چه دارویی یا چه ترکیبی از داروها را، بیمار دریافت کند. بنابراین پزشک بر اساس نوع سرطان، محل ابتلا، بزرگی آن، گسترش در سایر قسمت های بدن و تأثیر آن بر عملکردهای طبیعی بدن، سن و سلامت کلی بیمار دوز، نحوه مصرف داروها و تعداد دفعات و مدت درمان را تعیین می کند.

شیمی درمانی

انتخاب نوع دارو های شیمی درمانی بر چه اساسی است؟

همان طور که گفته شده است سرطان انواع مختلفی دارد و امروزه انواع مختلفی از داروها برای درمان آن، مورد استفاده قرار می گیرد. مهم است که بدانید همه داروها برای درمان سرطان به یک شکل عمل نمی کنند.

بنابراین انتخاب نوع داروهای شیمی نیز باید از لحاظ مختلف مورد بررسی قرار گیرد. در اینجا نحوه تعیین نوع و برنامه دارو را دو حالت کلی به طور مختصر توضیح داده ایم:

1- فرد بیمار، بیماری دیگری غیر از سرطان نداشته باشد

در مواردی که شخص بیمار به غیر از سرطان بیماری خاص دیگری نداشته باشد، پزشک می تواند به راحتی نوع دارو مصرفی را تعیین کند. زیرا، طبق مطالعات تحقیقاتی که در گذشته بر روی دیگر افراد انجام شده است، بهترین دوز مصرفی و برنامه های درمانی تعیین می شود.

2- فرد بیمار، بیماری دیگری غیر از سرطان داشته باشد

در مواردی که بیمار، بیماری دیگری نیز داشته باشد. انتخاب روش های تحقیقاتی گذشته موثر نخواهد بود. زیرا ممکن است استفاده از روشی که برای دیگر بیماران موثر بوده بر شرایط و بیماری دیگر او اثر منفی گذاشته و عوارض جبران ناپذیری به بار آورد. در این موارد، پزشکان مختلف ممکن است ترکیبات دارویی مختلفی را با برنامه های مختلف برای درمان سرطان انتخاب کنند.

شخص به غیر از سرطان به بیماری دیگری نیز مبتلا می باشد.

بررسی شرایط جهت تعیین دارو

عواملی که تیم مراقبت از سرطان هنگام توصیه گزینه های درمانی در نظر می گیرند. عبارت اند از:

  • نوع و زیر نوع سرطان فعلی چیست؟
  • میزان گسترش آن (سرطان در چه مرحله ای است؟)
  • بررسی نتایج آزمایشات دیگر روی تومور مانند: نشانگر های زیستی.
  • سن بیمارچقدر است؟
  • بررسی سلامت کلی بیمار و داروهای مصرف فعلی.
  • بررسی سایر مشکلات جدی سلامتی (مانند: قلب، کبد یا بیماری های کلیوی)
  • بررسی این که آیا سابقه سرطان داشته است؟

این تیم جهت تعیین نوع و برنامه مصرفی شیمی درمانی، تمام این عوامل را همراه با اطلاعات حاصل از تحقیقات منتشر شده در مجلات پزشکی و کتاب های درسی که نتایج بیماران مشابه تحت شیمی درمانی را شرح می دهد، در نظر می گیرند.

شرایط تعیین دوز دارو های شیمی

همان طور که می دانید اکثر داروهای شیمی درمانی (شیمی) داروهای قوی هستند. اما مصرف کم دارو به خوبی سرطان را درمان نمی کند و مصرف زیاد آن می تواند عوارض جانبی تهدید کننده زندگی را به همراه داشته باشد. به همین دلیل، پزشکان باید دوز های شیمیایی را بسته به دارو (های) مصرفی، بسیار دقیق محاسبه کنند. نحوه محاسابت انواع مختلفی دارد، در ادامه به توضیح آن می پردازیم:

1- بر اساس وزن بیمار

تعیین دوز کلی برخی داروها ممکن است بر اساس وزن بدن فرد بیمار باشد. مثلا: لازم است به ازای هر کیلوگرم وزن، 10 میلی گرم شیمی درمانی دریافت کند. اگر شخص بیمار 50 کیلوگرم وزن داشته باشد، باید 500 میلی گرم دارو دریافت کند.

تعیین دوز کلی دارو بر اساس وزن بیمار می باشد.

2- بر اساس سطح بدن

برخی از دوزهای شیمیایی بر اساس سطح بدن (BSA) تعیین می شوند که با استفاده از قد و وزن محاسبه می شوند.

3- بر اساس سن افراد

نحوه تعیین دوز ها متفاوت است. زیرا بدن افراد مختلف (بدن کودکان، افراد پیر و…)، داروها را به طور متفاوتی پردازش می کند. بنابراین ممکن است سطح حساسیت آن ها نسبت به داروها نیز متفاوت باشد. به همین دلیل برخی داروها بر اساس سن افراد تعیین دوز می شود. دلایل تعیین دوز مصرفی دارو بر اساس سن افراد:

  • برخی افراد پیر هستند.
  • ممکن است برخی افراد تغذیه نامناسب داشته باشند.
  • برخی افراد چاق هستند.
  • برخی افراد قبلاً دارو های دیگری مصرف کرده اند یا در حال مصرف آن ها هستند.
  • برخی افراد قبلاً پرتو درمانی انجام داده اند و یا در حال انجام آن هستند.
  • ممکن است تعداد سلول های خون برخی افراد کم باشد.
  • ممکن است برخی افراد بیماری های کبدی یا کلیوی داشته باشند.
  • برخی افراد قادر به تحمل دوز های کامل نیستند.
تعیین دوز بر اساس سن افراد

نحوه انجام برنامه شیمی درمانی

پس از تعیین دوز، برنامه مصرف شیمی طبق نظر پزشک آغاز می شود. بنابراین دارو باید به گونه ای تجویز شود که عوارض جانبی را به حداقل برساند و حداکثر استفاده را از اقدامات ضد سرطانی داشته باشد.

بنابراین برنامه برای هرکسی متناسب با سلامت کلی فرد متفاوت است و ممکن است برای برخی افراد در دوره شیمی درمانی، یک دوره استراحت داشته باشند (این کار به سلول های طبیعی و سالم زمان می دهد تا از عوارض جانبی دارو در امان باشند) و برای برخی دیگر این گونه نباشد. زیرا بعضی از دارو ها وقتی به طور مداوم و در طی تعداد مشخصی روز تجویز می شوند، بهترین عملکرد را دارند.

شرایط تغییر دوز و برنامه های شیمی

مهم و الزامی است تا در صورت امکان، در طی دوره کامل، دوز کامل دارو را مصرف کرده و چرخه ها را طبق برنامه نگه دارید، تا سلول های سرطانی بدون ایجاد عوارض از بین بروند. این بیشترین شانس را در فرد برای به دست آوردن حداکثر سود از درمان دارد.

در موارد استثنا ممکن است لازم باشد به خاطر عوارض جانبی، برنامه و دوز مصرفی تغییر کند تا سلول های سالم بدن، توان بازیابی داشته باشند. بنابراین گاهی ممکن است دارو های حمایتی به شما داده شود تا به بدن کمک کنید تا سریعتر بهبود یابد.

منبع: www.cancer.org

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن